PO OKRUSZKU BOLI W BRZUSZKU, czyli bezglutenowa Zosia w przedszkolu

Producenci żywności wiedzą, jakim magnesem jest dopisek „gluten-free”. Nawet jak skład produktu przypomina tablicę Mendelejewa. Tysiące osób na świecie przechodzi na dietę bezglutenową w przekonaniu, że czyni to dla swego zdrowia. Rynek produktów gluten-free rośnie z miesiąca na miesiąc. Ale wbrew pozorom nie są to powody do radości.

 

Przesłaniem tego artykułu (*) jest teza, że źle zbilansowana dieta bezglutenowa oparta na gotowych, przetworzonych produktach może prowadzić do niedoborów żywieniowych i chorób.

 

Zamienił stryjek siekierkę na kijek

chleb angielski Bakels krojony (2)aDieta bezglutenowa to jedyne lekarstwo w leczeniu celiakii, czyli trwającej całe życie nietolerancji glutenu. Stosowanie tej diety jest konieczne przy alergii na gluten lub pszenicę/żyto/jęczmień, wspomaga też leczenie choroby Hashimoto, autyzmu czy reumatoidalnego zapalenia stawów.

Obecnie wiele osób odstawia gluten z wyboru, w przekonaniu, że przechodzi na zdrowy sposób odżywiania.

 

ksiazka Biedronka (1)Podczas spotkań z producentami żywności, pracownikami gastronomii, uczniami czy studentami słyszę często, że dieta bezglutenowa jest zdrowa. Co gorsza, takie przekonanie ma coraz więcej osób. W mediach nie brakuje artykułów i audycji o korzyściach płynących z odstawienia glutenu. Celebryci zwierzają się z lepszej jakości życia, którą cieszą się dzięki diecie bezglutenowej. Na rynku pojawia się coraz więcej książek o złym glutenie i pszenicy. Jednak jeszcze zbyt rzadko wspomina się o tym, że samo zastąpienie produktów glutenowych ich bezglutenowymi zamiennikami może prowadzić do poważnych niedoborów żywieniowych i chorób. Mówiąc bardziej kolokwialnie: taka dieta bezglutenowa, oparta gotowych produktach, na skrobi, na ryżu, ziemniakach i kukurydzy jest po prostu niezdrowa. Można powiedzieć: zamienił stryjek siekierkę na kijek.  Dlaczego?

 

plateczkiPosłużmy się przykładem płatków śniadaniowych. W ich składzie mamy np. do dyspozycji: olej palmowy, syrop glukozowy, maltodekstrynę, E 339 – fosforan trisodowy, E 322 – lecytynę sojową, E – 150 c – karmel amoniakalny, E 160 b – annato, E 306 – tokoferole, E 307-309 tokoferole syntetyczne.

Płatki są wzbogacane w witaminy i składniki mineralne, ale codzienne fundowanie sobie śniadania w tej postaci może źle wpływać na wątrobę, żołądek, wywołać problemy żołądkowo-jelitowe, bóle głowy, przyczyniać się do wzrostu zachorowań na raka jelit i piersi oraz podwyższać cholesterol, czyli generować problemy kardiologiczne – wymienia dietetyk Agnieszka Pęksa w książce „Pyszna zmiana, czyli moje życie bez glutenu”.

 

Co w składzie piszczy

Obraz 513Niepodważalne jest to, że wprowadzenie ścisłej diety bezglutenowej i stosowanie jej do końca życia jest jedyną metodą leczenia celiakii. U chorych ustępują objawy, odbudowują się kosmki jelitowe, zdecydowanie poprawia się jakość życia. Wielu osobom to wystarcza, by cieszyć się z pozytywnej zmiany. Nie zawsze więc zadadzą sobie trud pogłębiania wiedzy o swej chorobie i diecie. Niezbyt masowo korzystają z organizowanych w całej Polsce spotkań i wykładów pod egidą Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej.

 

bulka bezglutenNadal zbyt rzadko korzystają z pomocy dobrego dietetyka i tylko pobieżnie czytają etykiety specjalistycznych produktów, którymi się odżywiają. Najczęściej są też przekonani, że jedzą zdrowo, bo bezglutenowo.

Tymczasem skład wielu gotowych produktów bezglutenowych nie różni się od glutenowych odpowiedników. Oczywiście nie ma tam glutenu, ale są sztuczne barwniki i aromaty, konserwanty, emulgatory, sproszkowane jaja, utwardzone tłuszcze, syropy glukozowe i glukozowo-fruktozowe, maltodekstryny, difosforany, soja, skrobia modyfikowana….

 

Alma Wroclaw (11) Czy to składniki zdrowej diety? Czy chcemy to serwować codziennie swoim dzieciom, rodzicom, sobie? Tak przy okazji: termin ważności bezglutenowego paczkowanego pieczywa wynosi nawet kwartał….

Czasem gotowy produkt bezglutenowy ma nazwę sugerującą zdrowe składniki, czasem faktycznie zawiera siemię lniane, sezam, grykę czy orzechy. Ale to mało znaczące dodatki w morzu bezglutenowej chemii (patrz tabela nr 2).

Nie używamy bardzo popularnych gotowych mieszanek mąk bezglutenowych, „wzbogaconych”  skrobią pszenną bezglutenową, gumą guar, hydroksypropylometylocelulozą  lub innymi dodatkami E. 

 

Alma Wroclaw (15)– Naprawdę można doskonale sobie bez nich poradzić!  – przekonują Marta Szloser  i Wanda Gąsiorowska w swej książce „Kuchnia polska bez pszenicy”.-  Nie w tym rzecz, by eliminując z diety niebezpieczny gluten, prowokować szkodliwą chemią spożywczą inne dolegliwości. Jeśli już musisz (z powodu choroby) lub chcesz (z wyboru) odżywiać się bezglutenowo, czyli zdrowiej, pomyśl o pozbyciu się z jadłospisu również innych podstępnych składników.

 

Nie tylko chemia szkodzi

Alma Wroclaw (27)Dietetycy i gastronterolodzy coraz częściej biją na alarm i starają się edukować pacjentów na diecie bezglutenowej. Pod warunkiem, że ci trafią do gabinetów specjalistów…. Otóż osobom na diecie bezglutenowej, podobnie jak tym na konwencjonalne diecie, szkodzi oczywiście chemia zawarta w przetworzonych produktach. Ale nadal niewielu chorych wie, że specjalistyczne produkty są zwykle o wiele uboższe w składniki odżywcze, niż glutenowe odpowiedniki.

 

Alma Wroclaw (19)Mają często niską zawartość witamin z grupy B, żelaza, cynku, magnezu wapnia i błonnika. Są też źródłem dużej ilości tłuszczu (w tym tłuszczów nasyconych i utwardzonych olejów roślinnych), sacharozy, bezglutenowych skrobi. Mają także wysoki indeks glikemiczny. Dziś życie na diecie bezglutenowej jest o wiele łatwiejsze, niż 35 lat temu (gdy u autorki testu rozpoznano celiakię). W latach 80-tych nie było bezglutenowych makaronów, ciastek, chlebów i bułek, brakowało nawet mąki kukurydzianej.

 

sp 12 leszno (2)Obecnie można kupić wszystko, ale czy to powód do radości?

Dostępne są m. in. koncentraty mąki bezglutenowej (czyli mieszanki mąk, skrobi i zagęszczaczy) pozwalające przyrządzić dania podobne w smaku i strukturze do dań glutenowych.

 

francuskieSą zupy w proszku, spody do pizzy, chleby, bułki, ciastka itp. – ale większość jest produkowana na bazie skrobi, co obniża  ich wartość odżywczą, zwłaszcza w stosunku do witamin z grupy B, składników mineralnych i błonnika pokarmowego. Nie powinny być więc stosowane w diecie jako jedyne z grupy produktów zbożowych.

Dlaczego? Jakie są konsekwencje diety opartej przede wszystkim na gotowych produktach bezglutenowych, ubogich w wartościowe składniki?

 

Droga ku chorobom

Balviten Leszno 2015 (88)Osoba na diecie bezglutenowej (z celiakią, alergią, nadwrażliwością) musi dostarczać organizmowi z pożywieniem energii i wszystkich składników odżywczych. Tak, by zapewnić organizmowi prawidłowy wzrost, rozwój fizyczny i intelektualny, a sobie  – dobre samopoczucie.

Do prawidłowego funkcjonowania organizm człowieka potrzebuje około 50 różnych składników odżywczych dostarczanych z prawidłowo skomponowanej i urozmaiconej diety – zaznacza dr inż. Anna Stolarczyk z Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie, w książce „Dieta bezglutenowa – co wybrać?”.

 

Balviten Leszno 2015 (2)W codziennej diecie niezbędna jest więc obecność produktów z każdego piętra piramidy żywieniowej. Na talerzach muszą znaleźć się węglowodany złożone, pełnowartościowe białko, zdrowe tłuszcze (masło, olej lniany, olej rzepakowy i oliwa z oliwek), warzywa i owoce pełne błonnika pokarmowego, nasiona i orzechy. Gdy zamiast tego na stole pojawiają się główne sklepowe produktu gotowe, w organizmie zaczynają pojawiać się niedobory pokarmowe, występujące nawet u 40% chorych na celiakię. Obecnie to jeden z najistotniejszych problemów osób na diecie bezglutenowej.

 

rolada mala (2)Z badań jadłospisów wynika, że dzieci i dorośli z celiakią jadają zdecydowanie za mało warzyw i owoców. Najwięcej zastrzeżeń budzi także niedostateczne spożycie ryb i produktów mlecznych, a nadmierne spożycie mięsa i wędlin, słodyczy i tłuszczów zwierzęcych. Zdecydowana większość dzieci na diecie bezglutenowej w ogóle nie jada wartościowych kasz: gryczanej czy jaglanej. Nie wszyscy znają tak cenne zboża jak amarantu czy quinoa, wielu unika roślin strączkowych. Połowa chorych w ogóle nie jada ryb.

 

Balviten Leszno 2015 (40)Efekt? Połowa chorych na celiakię ma niedobory żelaza.

Aż 76-88% dzieci i około 85% nastolatków z celiakią nie dostarcza dostatecznej ilości wapnia – alarmowała w magazynie Bez Glutenu Urszula Krupa – Kozak z Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności Polskiej Akademii Nauk w Olsztynie. –  Podaż wapnia w diecie jest dodatkowo obniżona  z powodu mniejszego spożycia mleka i nabiału (w związku z wtórną nietolerancją laktozy).

 

sok warzywny (1)A co z błonnikiem pokarmowym? Reguluje on pracę przewodu pokarmowego (m. in. pozwala zapobiegać m. in. zaparciom tak częstym u osób na diecie bezglutenowej), ale ma też znaczenie w prewencji chorób: nadciśnienia tętniczego, miażdżycy, cukrzycy, nowotworów jelita grubego.

Zdaniem specjalistów  złe zbilansowanie diety niesie poważne konsekwencje zdrowotne.

– Taki profil diety z jednej strony oznacza ryzyko niedoborów witamin, błonnika pokarmowego, antyoksydantów, niektórych składników mineralnych i nienasyconych kwasów tłuszczowych, a z drugiej – nadmierne spożycie soli, białka i tłuszczów nasyconych i stanowi o wysokim ryzyku chorób układu krążenia w przyszłości – dopowiada dr inż. Anna Stolarczyk.

 

Na ratunek – czyli co jeść

warsztaty ZSG Poznan XII 2015 (25)Nigdy nie jest za późno na zmianę diety i wprowadzenie doń zdrowych, pełnowartościowych produktów. Tym bardziej, że regały ze zdrową żywnością w marketach i eko-targach coraz częściej oferują naprawdę wartościowe produkty. Można tam znaleźć amarantus, quinoę, siemię lniane, ryż brązowy, ciecierzycę, orzechy, niesiarkowane owoce suszone itp. osoby chore na celiakię powinny pamiętać, by kupować produkty oznaczone przekreślonym kłosem oraz produkty bez śladowych ilości glutenu.

 

agata4Piramida żywieniowa osoby z celiakią praktycznie nie różni się od sposobu żywienia osób zdrowych. Ma jednak pewne modyfikacje (patrz tabela nr 1). Na pewno w każdym bezglutenowym posiłku musi być dostarczane białko. Ważna jest jego ilość i jakość: mięso, mleko, ryby, jaja, rośliny strączkowe i naturalnie bezglutenowe zboża: amarantus, quinoa, kasze gryczana i jaglana.

 

MIkolajki Poznan 2015 (77)W codziennym jadłospisie powinny się też znaleźć słonecznik, mak, sezam, dynia, migdały i orzechy. Gotowy chleb lepiej zastąpić domowymi wypiekami ze zdrowych mąk, ale na rynku można też znaleźć zdrowe chleby bezglutenowe o znakomitym składzie (patrz tabela nr 3). Zamiast piec chleb z gotowego mixu, połączmy mąkę z amarantusa z mąką gryczaną, jaglaną, ryżową i ziemniakami (patrz tabela nr 4.). Będzie zdrowiej i smaczniej.

 

Nie od razu Kraków zbudowano

chlebowyCzy gotowe produkty bezglutenowe powinny raz na zawsze zniknąć z diety osób chorych na celiakię czy uczulonych na gluten? Moim zdaniem: NIE.

Koncentraty mąk (tak zwane mixy), paczkowane pieczywo, kisiele, gotowe sosy czy przekąski świetnie sprawdzają się podczas wyjazdów i wakacji. Warto je mieć w domu na tak zwaną „czarną godzinę” – gdy nie uda nam się domowy chleb bezglutenowy, a rano trzeba z czegoś przygotować dziecku kanapki do szkoły. A po co trzymać w szafce gotowe ciastka bezglutenowe? Przydadzą się podczas nieoczekiwanego zaproszenia na klasowe urodzinki (gdy nie ma czasu, by upiec domowe babeczki) albo podczas wyjścia ze znajomymi na kawę.

 

MIkolajki Poznan 2015 (15)Pamiętajmy jednak, że gotowe produkty mogą stanowić jedynie niewielki procent tego, co położymy na bezglutenowym talerzu.

Oczywiście nie należy oczekiwać, że świeżo zdiagnozowane dzieci z dnia na dzień pokochają bezglutenowy razowy chleb z ziaren, ciasteczka z kaszy gryczanej, tort szpinakowy, naleśniki jaglane czy śniadanie z amarantusa.

 

amrozoneWiem z doświadczenia, że początkowo w jadłospisie bezglutenowego dziecka muszą się znaleźć produkty przypominające smakiem glutenowe odpowiedniki. Mowa o białych bułkach bezglutenowych czy jasnym chlebie na śniadanie, o bezglutenowych domowych hot-dogach, o gofrach z białej mąki bezglutenowej czy o gotowych przekąskach. To czasem jedyne produkty, które zbuntowane dziecko zgadza się zjeść.

 

chleb sklepI zamiast iść głodne do szkoły czy przedszkola, lepiej niech zje gotowe pieczywo – tym bardziej, że i w tej grupie można znaleźć świetne produkty. Eksperymenty i przemycanie zdrowych składników lepiej odłożyć na moment, gdy dziecko już się oswoi ze zmianą diety i z ograniczeniami.

Na warsztatach „Zdrowa kuchnia bez glutenu”, które wiosną 2015 r. zorganizowało w Lesznie Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej królowały dania bez mixów, oparte na amarantusie i gryce.

 

Wspólnie z dziećmi i dorosłymi przyrządziliśmy naleśniki, gofry, ciastka, paluszki, kilka rodzajów chleba, babeczki. Uwierzcie: smakowały wszystkim bez wyjątku . Zwłaszcza dzieciom.

 

(*) Artykuł mojego autorstwa – ukazał się w magazynie Food Forum

 

(*) Tabela nr 1 przykładowych produktów wskazanych w diecie bezglutenowej (należy uważać na śladowe ilości zbóż i glutenu wskazane na etykietach produktów):

BiałkoBłonnik pokarmowyŻelazoWapń/wit. D3magnezWit z grupy B
Mięso, ryby, mleko, jaja, rośliny strączkowe, amarantus, quinoa, kasza gryczana, kasza jaglanaWarzywa owoce surowe i gotowane, orzechy, pestki dyni, nasiona słonecznika, ryż brązowy, płatki owsiane bezglutenowe, sezam, siemię lniane bezglutenoweWołowina, wątroba wieprzowa, pasztet pieczony bezglutenowy, żółtko jaja kurzego, nasiona roślin strączkowych, kasza gryczana, suszone owoce, orzechy, pestki dyni, jarmuż, brokułyMleko i przetwory mleczne, tłuste ryby (węgorz, śledź, makrela, łosoś, sardynki), masło, konserwy rybne spożywane wraz z ościami, żółtko jaja, amarantus, jarmuż, suszone figi i morele, suche ziarno fasoli, migdały, orzechyGryka i proso (mąka i kasze), ryż brązowy, ziarna sezamu i słonecznika, kakao, czekolada, banany, orzechyRyż brązowy, wątroba strączki, amarantus, bób, gryka i proso, mięso wieprzowe i wołowe, jaja, łosoś i makrela,

(**) Tabela nr 2 składów gotowych produktów bezglutenowych:

Bezglutenowe kiełbaski wieprzowe dla dziecimięso z szynki, woda, sól, białko sojowe, błonnik grochowy i sojowy, mąka grochowa, skrobia kukurydziana modyfikowana, cukry, emulgator: mono i diglicerydy kwasów tłuszczowych, aromaty, maltodekstryna, ekstrakt drożdżowy, przyprawy, tłuszcz mleczno-palmowy, przeciwutleniacz: askorbinian sodu, substancja konserwująca: azotyn sodu.
Bezglutenowy chleb śniadaniowy ciemny z ziarnamiskrobia kukurydziana, mąka ryżowa, tłuszcz roślinny rzepakowy, cukier, drożdże, syrop glukozowo-fruktozowy, mąka kukurydziana, skrobia ziemniaczana, ziarna słonecznika, izolat białka sojowego, ziarna dyni, sól, substancja utrzymująca wilgotność: sorbitol; len mielony, barwnik: karmel naturalny; skrobia ryżowa, błonnik ziemniaczany, substancje zagęszczające: guma guar, guma ksantan; białko jaja,  płatki gryczane, emulgatory: E471, E472e. Ziarna 6,3%.
Bezglutenowe czekoladowe poduszeczki do mlekapłatki (54,25%) (mąka ryżowa pełnoziarnista, mąka kukurydziana), cukier, kakao o obnizonej zawartości tłuszczu w proszku (6,3%), olej roślinny (rzepakowy), orzechy laskowe (2,1%), laktoza, olej roślinny (palmowy), serwatka w proszku (zawiera laktozę), olej roślinny (słonecznikowy), odtłuszczone mleko w proszku, substancje spulchniające: difosforany, weglany sodu; emulgatory: lecytyna; aromat.
Bezglutenowe spody do pizzywoda, skrobia kukurydziana, skrobia pszenna bezglutenowa, skrobia ziemniaczana, margaryna (oleje roślinne /palmowy, rzepakowy, kokosowy,  częściowo utwardzony palmowy/ w zmiennych proporcjach, woda, emulgatory: mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych, lecytyny; regulator kwasowości: kwas cytrynowy; barwnik: annato), mleko w proszku odtłuszczone, cukier, drożdże piekarskie, sól, substancje zagęszczające: guma guar, hydroksypropylomethyloceluloza, pektyny; glukoza, błonnik pokarmowy, emulgatory: lecytyny, mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych; zioła prowansalskie, regulator kwasowości: lakton kwasu glukonowego; substancja spulchniająca: węglany sodu.
Uniwersalna mąka bezglutenowaSkrobia pszenna bezglutenowa, skrobia kukurydziana, mąka kukurydziana, glukoza, substancja zagęszczająca: guma guar, E464; błonnik pokarmowy, regulator kwasowości: E 575; substancja spulchniająca: weglany sodu.
Bezglutenowa panierka do rybbułka tarta bezglutenowa (skrobia kukurydziana, skrobia pszenna bezglutenowa, skrobia ziemniaczana, olej roślinny (rzepakowy), mleko w proszku odtłuszczone, cukier, drożdże piekarskie, sól, substancje zagęszczające: guma guar, hydroksypropylomethyloceluloza; glukoza, błonnik pokarmowy, emulgatory: lecytyny, mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych; regulator kwasowości: lakton kwasu glukonowego; substancja spulchniająca: węglany sodu), sezam, mąka kukurydziana, przyprawy (rozmaryn, kolendra, tymianek), warzywa suszone (pietruszka nać, suszona), sól.
Bezglutenowy baton z orzechamiczekolada mleczna 36% (cukier, tłuszcz kakaowy, mleko w proszku, miazga kakaowa, serwatka z mleka, tłuszcz mleczny, emulgator: lecytyna sojowa, aromat, emulgator: E 476), kajmak (cukier, mleko, mleko w proszku, syrop glukozowy, tłuszcz roślinny palmowy utwardzony, serwatka z mleka, regulator kwasowości: węglan sodu, substancja konserwująca: sorbinian potasu, aromat ), orzechy arachidowe 7,7% , skrobia kukurydziana, cukier, margaryna (oleje roślinne (palmowy, rzepakowy, kokosowy, częściowo utwardzony palmowy w zmiennych proporcjach), woda, emulgatory: mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych oraz lecytyny, regulator kwasowości: kwas cytrynowy, barwnik: annato), tłuszcz palmowy, czekolada deserowa (cukier, miazga kakaowa, tłuszcz  kakaowy, emulgator: lecytyna sojowa, aromat, emulgator: E 476), mleko w proszku, skrobia pszenna bezglutenowa, syrop glukozowy, serwatka z mleka, skrobia ziemniaczana, jaja, kakao, błonnik roślinny, aromaty, substancje zagęszczające: pektyna jabłkowa i E 466, substancje spulchniające: wodorowęglan sodu i amonu, emulgatory: lecytyna rzepakowa oraz mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych, sól.
Makaron bezglutenowymąka kukurydziana, skrobia kukurydziana, mąka ryżowa, skrobia pszenna bezglutenowa, substancja zagęszczająca: guma guar, emulgator: mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych, substancja smakowa: kurkuma.
Bezglutenowe rurki waflowe z nadzieniem truskawkowymrurki waflowe 72%: (woda, skrobia pszenna bezglutenowa, cukier, mąka kukurydziana, skrobia ryżowa, tłuszcz roślinny palmowy, zamiennik jajka, błonnik pokarmowy, dekstroza, substancje zagęszczające: guma guar, E-464, regulator kwasowości, E-575), nadzienie o smaku truskawkowym 28%: (tłuszcz roślinny palmowy, cukier, aromat, barwnik E-120)
Bezglutenowy pasztet z kurczątwątroba z kurcząt (31%), tłuszcz wieprzowy (20%), woda, skórki z indyka, mięso oddzielone mechanicznie z kurcząt, mięso z kurcząt (2%), sól spożywcza, białko sojowe, skrobia modyfikowana kukurydziana, stabilizator: E331, aromaty, laktoza (z mleka), serwatka (z mleka), przeciwutleniacz: E300, substancja konserwująca: E250

 

 

Tabela nr 3 – przykładowe bezglutenowe produkty o wartościowym składzie

Produkt                        skład                                                 gdzie kupić

Bezglutenowy pudding waniliowy Bauck Hoffmąka ryżowa, cukier trzcinowy, wanilia 0,3%, sól morska – See more at: http://www.friendlyfoodshop.pl/pudding-waniliowy-bezglutenowy-2x65g.html#sthash.CqorKqW9.dpuf

 

Sklepy z bezglutenową żywnością
Bezglutenowy chleb sezamowy EnerBIOkukurydziana*, mąka grochowa*, miód*), woda, sezam* 14%, mąka kukurydziana*, siemię lniane*, pełnoziarnista mąka gryczana*, pełnoziarnista mąka z prosa*, mąka sojowa*, sól morska, włókna z jabłek*, miód* *z kontrolowanej biologicznie uprawy.Drogerie Rossmann
Bezglutenowy chleb gryczany na zakwasie ze śliwkąMąka gryczana, sól, mielone siemię lniane, suszone śliwki, zakwas gryczany, miód gryczany, olej, woda.www.margita-bezglutenowo.pl, piekarnia stacjonarna w Warszawie
Amarelki – bezglutenowe ciasteczka zbożowemelasa buraczana*, ekspandowane nasiona amarantusa* (34%), nasiona sezamu*, ekspandowane ziarno prosa*, miazga sezamowa*, miód*www.kubara.pl

sklepy i regały ze zdrową żywnością

Bezglutenowe i bezlaktozowe pieczywo chrupkie Nutri FreeMąka ryżowa 90%, woda, otręby gryczane 6%, inulina, sól morskawww.italiabezglutenu.pl

 

Bezglutenowa owsianka z malinami Provenapełnoziarniste bezglutenowe płatki owsiane (74%), cukier, suszone maliny (4,3%), sólSklepy internetowe z żywnością gluten-free
Bezglutenowy chleb razowy ciemny VOLLKORNBROT  Schaermąka ryżowa pełnoziarnista 34%, woda, mąka pełnoziarnista z prosa 8%, mąka pełnoziarnista gryczana 7%, ziarno słonecznika 7%, otręby z łubinu, mąka z łubinu, substancja zagęszczająca: guma guar, syrop buraczany, sól, syrop karmelowy, drożdżeSklepy z bezglutenową żywnością
Bezglutenowy makaron penne Garofalokukurydza 70%, mąka ryżowa 18%, quinoa 3%, skrobia kukurydziana, Stabilizator E471.www.italiabezglutenu